પાટણ જિલ્લામાં ગાય આધારિત ખેતી – cow-based farming in Patan district |
Last Updated:
Organic Agriculture: પાટણ જિલ્લાના હારીજ તાલુકાના ચાબખા ગામના પ્રગતિશીલ ખેડૂત જયંતિભાઈ પ્રજાપતિએ દેશી ગાય આધારિત પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવીને સાબિત કર્યું છે કે ઝેરમુક્ત ખેતીથી પણ લાખોની આવક શક્ય છે. તેમની સફળતા આજે અનેક ખેડૂતો માટે પ્રેરણાનું સ્ત્રોત બની છે. એટલું જ નહીં ખેતી ખર્ચમાં પણ મોટો ઘટાડો થયો છે, જેના કારણે આવકમાં વધારો થયો છે.
પાટણ: આધુનિક કૃષિ પદ્ધતિઓએ એક તરફ ઉપજમાં વધારો કર્યો છે, પરંતુ બીજી તરફ રાસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશકોના અતિશય ઉપયોગે જમીન, પાણી અને માનવ સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસર પેદા કરી છે. વધતા ખેતી ખર્ચ, જમીનની ઘટતી ઉર્વરાશક્તિ અને પાકની ગુણવત્તામાં ઘટાડો જેવા પ્રશ્નો વચ્ચે હવે ખેડૂતોમાં પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ ઝોક વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. પાટણ જિલ્લામાં પણ અનેક ખેડૂતોએ આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે.
પાટણ જિલ્લાના હારીજ તાલુકાના ચાબખા ગામના પ્રગતિશીલ ખેડૂત જયંતિભાઈ પ્રજાપતિ પ્રાકૃતિક ખેતીના સફળ ઉદાહરણ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. તેમણે રાસાયણિક ખેતી સંપૂર્ણપણે છોડીને દેશી ગાય આધારિત પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવી છે અને આજે તેઓ વાર્ષિક અંદાજે 7 લાખ રૂપિયાની આવક મેળવી રહ્યા છે. તેમની આ સફળતા અન્ય ખેડૂતો માટે પ્રેરણારૂપ બની છે. જયંતિભાઈ છેલ્લા 7 વર્ષથી સંપૂર્ણપણે પ્રાકૃતિક પદ્ધતિથી ખેતી કરી રહ્યા છે. શરૂઆતમાં તેમને પણ શંકા હતી કે રાસાયણિક ખાતર વિના પૂરતી ઉપજ મળશે કે નહીં, પરંતુ ધીમે ધીમે અનુભવ અને માર્ગદર્શનથી તેમને વિશ્વાસ મળ્યો. આજે તેઓ ચણા, ઘઉં, અડદ, તુવેર જેવા મુખ્ય પાકો ઉપરાંત ઋતુ પ્રમાણે વિવિધ શાકભાજીનું ઉત્પાદન કરે છે. બાગાયત ક્ષેત્રે પણ તેમણે આંબા, જામફળ, ખારેક અને લીંબુ જેવા ફળોની સફળ ખેતી કરીને આવકના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવ્યું છે.
તેમની ખેતીમાં દેશી ગાય કેન્દ્રસ્થાને છે. ગાયના ગોબર અને મૂત્રથી બનેલું જીવામૃત અને ઘનજીવામૃત તેઓ નિયમિત રીતે ઉપયોગમાં લે છે. સાથે સાથે દેશી બીજનો ઉપયોગ પાકને વધુ મજબૂત બનાવે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ પણ વધે છે. પરિણામે જંતુનાશકોની જરૂરિયાત રહેતી નથી અને ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે. જયંતિભાઈ જણાવે છે કે પહેલા રાસાયણિક ખેતી દરમિયાન ખાતર, દવા અને મજૂરી પાછળ મોટો ખર્ચ થતો હતો, જ્યારે હવે પ્રાકૃતિક ખેતીમાં ખર્ચ બહુ ઓછો થયો છે. જમીન પણ વર્ષ પ્રતિ વર્ષ વધુ જીવંત અને ઉપજાઉ બની રહી છે. પાકની ગુણવત્તા સારી હોવાથી બજારમાં સારો ભાવ મળે છે, જેના કારણે આવકમાં સ્થિર વધારો થયો છે.
પ્રાકૃતિક ખેતીનો સૌથી મોટો ફાયદો સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલો છે. રાસાયણિક અવશેષ રહિત અનાજ અને શાકભાજી ગ્રાહકોમાં પણ વધુ માંગ ધરાવે છે. ગામ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ઘણા લોકો સીધા ખેતરેથી જ ઉત્પાદન ખરીદવા આવે છે. આથી મધ્યસ્થીઓ પરની નિર્ભરતા ઓછી થઈ છે અને ખેડૂતને યોગ્ય ભાવ મળી રહ્યો છે. સરકાર દ્વારા પણ પ્રાકૃતિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા વિવિધ યોજનાઓ અમલમાં છે. દેશી ગાયના નિભાવ માટે મળતી સહાય, તાલીમ કેમ્પ અને માર્ગદર્શનથી ખેડૂતોને નવી પદ્ધતિ અપનાવવામાં સરળતા રહે છે. જયંતિભાઈએ પણ સરકારી માર્ગદર્શનનો લાભ લઈ પોતાની ખેતી પદ્ધતિ વધુ સશક્ત બનાવી છે. તેમના ખેતરમાં આજે માત્ર પાક જ નહીં પરંતુ જીવંત માટી, જંતુઓ અને પક્ષીઓની ચહલપહલ પણ જોવા મળે છે. તેઓ માને છે કે ખેતી માત્ર ઉત્પાદનનું સાધન નથી, પરંતુ પ્રકૃતિ સાથેનો સંબંધ છે. જમીનને ઝેરમુક્ત રાખવી એ આવનારી પેઢી પ્રત્યેની જવાબદારી છે.
જયંતિભાઈ અન્ય ખેડૂતોને સંદેશ આપતા કહે છે કે શરૂઆતમાં ઉપજ થોડી ઘટે તો પણ હિંમત ન હારવી. 2 થી 3 વર્ષમાં જમીન ફરી જીવંત બની જાય છે અને પછી ઉપજ તેમજ નફો બંને વધે છે. પ્રાકૃતિક ખેતીથી ખેડૂત આત્મનિર્ભર બને છે, કારણ કે મોટાભાગના ઇનપુટ પોતે જ તૈયાર કરી શકાય છે. આજના સમયમાં પર્યાવરણ સુરક્ષા અને માનવ સ્વાસ્થ્ય બંને માટે પ્રાકૃતિક ખેતી એક ટકાઉ વિકલ્પ બની રહી છે. પાટણ જિલ્લાના જયંતિભાઈ પ્રજાપતિની સફળતા દર્શાવે છે કે જો ઈચ્છાશક્તિ અને યોગ્ય માર્ગદર્શન મળે તો પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર વિચાર નહીં પરંતુ નફાકારક હકીકત બની શકે છે. તેમની ગાથા અનેક ખેડૂતોને રાસાયણિક ખેતી છોડીને પ્રકૃતિ સાથે સુમેળ સાધતી ખેતી અપનાવવા પ્રેરણા આપી રહી છે.
Jan 31, 2026 12:39 PM IST
