યુમનમ ખેમચંદ મણિપુરના 13મા CM:મૈતેઈ CM સાથે નાગા સમુદાયમાંથી લોસી, કુકીમાંથી નેમચા ડેપ્યુટી CM; 356 દિવસ પછી રાષ્ટ્રપતિ શાસન હટાવ્યું
ભાજપ નેતા યુમનમ ખેમચંદ સિંહ મણિપુરના 13મા મુખ્યમંત્રી બન્યા છે. રાજ્યપાલ અજય કુમાર ભલ્લાએ બુધવારે સાંજે ઇમ્ફાલ સ્થિત લોકભવનમાં ખેમચંદને શપથ લેવડાવ્યા. ખેમચંદ મૈતેઈ સમુદાયમાંથી આવે છે. તેમની સાથે જ નાગા સમુદાયમાંથી આવતા લોધી દિખોએ ડેપ્યુટી સીએમના શપથ લીધા. તેઓ નાગા પીપલ્સ ફ્રન્ટના ધારાસભ્ય છે. જ્યારે, કુકી સમુદાયમાંથી આવતા નેમચા કિપગેન રાજ્યના પ્રથમ ડેપ્યુટી સીએમ બન્યા. ભાજપ નેતા નેમચાએ દિલ્હીના મણિપુર ભવનથી વીડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા શપથ લીધા. રાજ્યમાં 13 ફેબ્રુઆરી 2025થી રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ હતું આજે જ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ રાજ્યમાં 356 દિવસથી લાગુ રાષ્ટ્રપતિ શાસન હટાવ્યું છે. મણિપુરમાં મૈતેઈ અને કુકી સમુદાય વચ્ચે વંશીય હિંસાને કારણે 9 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ તત્કાલીન CM એન. બિરેન સિંહે રાજીનામું આપ્યું હતું. તેના 4 દિવસ પછી, 13 ફેબ્રુઆરી 2025થી રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું. બેઠકમાં યુમનમ ખેમચંદ સિંહના નામ પર મહોર લાગી 3 ફેબ્રુઆરીના રોજ દિલ્હીમાં મણિપુર ભાજપના ધારાસભ્ય દળની બેઠક યોજાઈ હતી. તેમાં ભાજપના ધારાસભ્ય યુમનમ ખેમચંદ સિંહને ધારાસભ્ય દળના નેતા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. 4 ફેબ્રુઆરીના રોજ NDAના ઘટક પક્ષોના ધારાસભ્યોની બેઠકમાં CM અને ડેપ્યુટી CMના નામો પર મહોર લાગી હતી. ખેમચંદ પૂર્વ CM બિરેન સિંહના નજીકના મનાય છે. જ્યારે, રાજ્યના ગૃહમંત્રી માટે કોંથૌજમ ગોવિંદાસ સિંહનું નામ ચર્ચામાં છે. યુમનમ ખેમચંદ બિરેન સિંહના નજીકના, પરંતુ કટ્ટર મૈતેઈ નથી યુમનમ ખેમચંદ સિંગજામેઈ વિસ્તાર (ઈમ્ફાલ વેસ્ટ)થી ભાજપના ધારાસભ્ય છે. 2017-2022 સુધી મણિપુર વિધાનસભાના સ્પીકર રહ્યા. 2022માં પૂર્વ મુખ્યમંત્રી એન. બિરેન સિંહની બીજી સરકારમાં મંત્રી રહ્યા. તેઓ મૈતેઈ સમુદાયમાંથી આવે છે, જે મણિપુરના ખીણ પ્રદેશમાં બહુમતીમાં છે. બિરેન સિંહ સાથે તેમની નિકટતા પણ છે. તાજેતરના મહિનાઓમાં તેઓ શાંતિ પ્રયાસોમાં સક્રિય રહ્યા છે. મે 2023ની હિંસા પછી ડિસેમ્બર 2025માં કુકી બહુમતીવાળા વિસ્તારો અને રાહત શિબિરોની મુલાકાત લેનારા તેઓ પ્રથમ મૈતેઈ નેતા છે. બિરેન સિંહની સરખામણીમાં તેમને મધ્યમ માર્ગી માનવામાં આવે છે. આ જ વાત તેમને કટ્ટર મૈતેઈ લાઇનથી અલગ પાડે છે. ડેપ્યુટી CM બનનાર નેમચા બિરેન સરકારમાં મંત્રી રહી ચૂક્યા છે નવી સરકારમાં કુકી-જો સમુદાયને સંતુષ્ટ કરવા માટે નેમચા કિપગેનને નાયબ મુખ્યમંત્રી બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. નેમચા 2017 અને 2022માં કુકી બહુલ કાંગપોકપીથી ભાજપના ધારાસભ્ય છે. બીરેન સિંહના પ્રથમ કાર્યકાળ (2017-2020)માં તેમણે સામાજિક કલ્યાણ અને સહકાર મંત્રીનો પદભાર સંભાળ્યો હતો. બીરેન સિંહના બીજા કાર્યકાળમાં તેઓ વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ, વસ્ત્ર અને સહકાર વિભાગના કેબિનેટ મંત્રી છે. મૈતેઈ-કુકી જાતિ હિંસા દરમિયાન ઇમ્ફાલમાં તેમનું સરકારી આવાસ સળગાવી દેવામાં આવ્યું હતું. તેઓ તે 10 કુકી-જો ધારાસભ્યોમાંના એક છે, જેમણે પહાડી વિસ્તારો માટે અલગ વહીવટની માગ કરી હતી. મણિપુર વિધાનસભામાં BJPના હાલ 37 ધારાસભ્યો મણિપુરની 60 સભ્યોની વિધાનસભામાં હાલ ભાજપના 37 ધારાસભ્યો છે. સરકારનો કાર્યકાળ 2027 સુધીનો છે. જોકે, રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ થયા બાદ વિધાનસભાને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવી હતી. 2022ની ચૂંટણીમાં ભાજપના 32 ધારાસભ્યો જીત્યા હતા. JDUએ છ બેઠકો જીતી હતી, જેમાંથી પાંચ ધારાસભ્યો બાદમાં ભાજપમાં જોડાયા હતા. અન્ય ધારાસભ્યોમાં NPPના છ, NPFના પાંચ, કોંગ્રેસના પાંચ, કુકી પીપલ્સ એલાયન્સના બે, જનતા દળ (યુનાઈટેડ)ના એક અને ત્રણ અપક્ષ છે. એક વર્તમાન ધારાસભ્યના નિધન બાદ એક બેઠક ખાલી છે. કુકી-મૈતેઈ સમુદાય વચ્ચે હિંસાના 3 મુખ્ય કારણો 1. ST (અનુસૂચિત જનજાતિ) દરજ્જાની માગ: 14 એપ્રિલ 2023ના રોજ મણિપુર હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકારને મૈતેઈ સમુદાય માટે STનો દરજ્જો આપવા ભલામણ મોકલવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ આદેશ બાદ કુકી સમુદાયમાં આક્રોશ ફેલાયો અને હિંસા ભડકી. કુકી પહેલેથી જ ST કેટેગરીમાં છે. તેમને ડર છે કે જો મૈતેઈને પણ STનો દરજ્જો મળશે, તો તેઓ પહાડી વિસ્તારોમાં જમીન ખરીદી શકશે અને તેનાથી તેમનું સાંસ્કૃતિક, સામાજિક અને ભૌગોલિક અસ્તિત્વ જોખમમાં મુકાઈ જશે. મણિપુરની ઇમ્ફાલ ખીણમાં લગભગ 10% જમીન વિસ્તાર છે, જ્યાં મૈતેઈ બહુમતીમાં રહે છે. બાકીનો 90% પહાડી વિસ્તાર કુકી અને નાગા સમુદાયોનો છે. આ વિસ્તાર આદિવાસી જમીન (Tribal Lands) હેઠળ આવે છે અને મૈતેઈ અહીં જમીન ખરીદી શકતા નથી. 2. અલગ કુકી વહીવટની માગ: કુકી સમુદાય ‘કુકીલેન્ડ’ અથવા ‘ઝૂમલેન્ડ’ નામથી અલગ વહીવટી સ્વાયત્તતાની માગ કરી રહ્યો છે. મૈતેઈ સમુદાય અને રાજ્ય સરકાર આ માગને રાજ્યની અખંડિતતા માટે ખતરો માને છે. 3. કુકી પર ડ્રગ્સ તસ્કરીનો આરોપ: કુકી સમુદાય પર મ્યાનમારથી ડ્રગ્સની તસ્કરીનો આરોપ લાગતો રહ્યો છે. સરકારે પણ કુકી પર ગેરકાયદેસર અફીણની ખેતીની તસ્કરીમાં સામેલ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો, જેનાથી સરકાર પ્રત્યે તેમનો અવિશ્વાસ વધુ વધ્યો. કુકીનું માનવું છે કે તેમના સમુદાયને બદનામ કરવા માટે આવા આરોપો લગાવવામાં આવે છે. કુકી સમુદાયનો આરોપ છે કે મણિપુર સરકાર (પૂર્વ ભાજપ સરકાર) મૈતેઈનો પક્ષ લે છે. તેઓ સુરક્ષા દળો અને પોલીસ પર પણ એકતરફી કાર્યવાહીનો આરોપ લગાવે છે.
Source link
