PM મોદીનો 9 વર્ષ પછી ઇઝરાયલ પ્રવાસ:સંસદને સંબોધિત કરશે, વિપક્ષે બહિષ્કારની ધમકી આપી; હથિયાર ડીલ પર વાતચીત શક્ય

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આજે બે દિવસના ઇઝરાયલ પ્રવાસે રવાના થશે. છેલ્લા 9 વર્ષમાં આ તેમની બીજી ઇઝરાયલ યાત્રા છે. આ પહેલા તેઓ જુલાઈ 2017માં ગયા હતા. બુધવારે રાજધાની તેલ અવીવ પહોંચ્યા બાદ PM મોદી નેતન્યાહુ સાથે ખાનગી વાતચીત કરશે. મોદી આજે ઇઝરાયલની સંસદને પણ સંબોધિત કરશે. આવું કરનાર તેઓ પ્રથમ ભારતીય વડાપ્રધાન હશે. આ ઉપરાંત તેઓ ભારતીય સમુદાયના કાર્યક્રમમાં પણ ભાગ લેશે અને ટેકનોલોજી પ્રદર્શનની મુલાકાત લેશે. મોદીના આ પ્રવાસ દરમિયાન ભારત અને ઇઝરાયલ વચ્ચે હથિયારો સંબંધિત ડીલ પર વાતચીત થવાની સંભાવના છે. જેમાં ડ્રોન અને એન્ટી બેલિસ્ટિક મિસાઈલ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે. આ પહેલા નેતન્યાહુએ રવિવારે કહ્યું હતું કે તેઓ તેમના પ્રિય મિત્રના ઇઝરાયલ આગમનની રાહ જોઈ રહ્યા છે. ઇઝરાયલી વિપક્ષ મોદીના ભાષણનો બહિષ્કાર કરી શકે છે ઇઝરાયલી સંસદમાં થનાર મોદીનું ભાષણ સ્થાનિક રાજકારણના વિવાદમાં ઘેરાઈ ગયું છે. ઇઝરાયલનો વિપક્ષ બુધવારે સંસદના વિશેષ સત્રનો બહિષ્કાર કરવાની યોજના બનાવી રહ્યો છે. વિવાદ સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ આઇઝેક અમીતને આમંત્રિત ન કરવાને લઈને છે. ઇઝરાયલી મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, સંસદના સ્પીકર અમીર ઓહાનાએ વિશેષ સત્રમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસને આમંત્રિત કર્યા નથી. પરંપરા અનુસાર, આવા ઔપચારિક સત્રોમાં ચીફ જસ્ટિસને બોલાવવામાં આવે છે. આને લઈને સત્તા પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચેનો સંઘર્ષ તેજ બન્યો છે. વિપક્ષી નેતા અને પૂર્વ વડાપ્રધાન યેર લેપિડે વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ પાસે હસ્તક્ષેપની માગ કરી છે. તેમણે X પર લખ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસનો બહિષ્કાર ખરેખર વિપક્ષનો પણ બહિષ્કાર છે. લેપિડે કહ્યું કે તેઓ ભારતને શરમાવવા માંગતા નથી, જ્યાં 1.5 અબજની વસ્તીવાળા દેશના વડાપ્રધાન અડધી ખાલી સંસદને સંબોધિત કરે. આવતીકાલે યહૂદીઓના નરસંહાર સંબંધિત સ્મારક જશે મોદી પ્રવાસના બીજા દિવસે મોદી 26 ફેબ્રુઆરીએ ઇઝરાયલના ઐતિહાસિક હોલોકોસ્ટ સ્મારક ‘યદ વાશેમ’ની મુલાકાત લેશે. આ સ્મારક જર્મનીમાં હિટલરના નાઝી શાસનમાં માર્યા ગયેલા 60 લાખથી વધુ યહૂદીઓની યાદમાં બનાવવામાં આવ્યું છે. જેમાં લગભગ 15 લાખ બાળકો પણ સામેલ હતા. સ્મારક પરિસરમાં પીડિતોના નામ, દસ્તાવેજો અને ઐતિહાસિક રેકોર્ડનો વિશાળ સંગ્રહ છે. અહીં રાખવામાં આવેલી ‘બુક ઓફ નેમ્સ’માં લાખો પીડિતોની વિગતો નોંધાયેલી છે. વડાપ્રધાન આ રેકોર્ડ્સનું અવલોકન કરશે અને હોલોકોસ્ટના પીડિતોને શ્રદ્ધાંજલિ આપશે. યાદ વાશેમ પછી વડાપ્રધાન મોદી ઇઝરાયલના રાષ્ટ્રપતિ ઇસાક હર્ઝોગને મળશે. બેઠકમાં રાજકીય, સાંસ્કૃતિક અને વ્યૂહાત્મક સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા પર ચર્ચા થશે. બંને નેતાઓ પ્રાદેશિક સ્થિરતા, પશ્ચિમ એશિયાની વર્તમાન સ્થિતિ અને વૈશ્વિક પડકારો પર ચર્ચા કરશે. ભારત-ઇઝરાયલ વચ્ચે ડ્રોન ડીલ શક્ય રાષ્ટ્રપતિ સાથે મુલાકાત કર્યા પછી તરત જ મોદી, નેતન્યાહુ સાથે બેઠકમાં જોડાશે. BBCના રિપોર્ટ અનુસાર આ દરમિયાન ભારત અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ડ્રોનની ખરીદી અને સંયુક્ત ઉત્પાદન સહિત અનેક મોટા સંરક્ષણ કરારો પર સહમતિ બની શકે છે. ફોર્બ્સ ઇન્ડિયા અનુસાર 2026માં બંને દેશો વચ્ચે 8.6 અબજ ડોલરનો સંરક્ષણ કરાર શક્ય છે. આમાં પ્રિસિઝન ગાઇડેડ બોમ્બ અને મિસાઇલ સિસ્ટમ સાથે એડવાન્સ ડ્રોન પણ શામેલ હોઈ શકે છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર ભારત હેરોન MK-2 MALE ડ્રોન ખરીદવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ ડ્રોન 45 કલાક સુધી સતત ઉડાન ભરી શકે છે, 470 કિલોગ્રામ વજન ઉઠાવી શકે છે અને 35 હજાર ફૂટની ઊંચાઈ સુધી જઈ શકે છે. આ ઉપરાંત આતંકવાદ વિરુદ્ધ સહયોગ, ઇન્ડિયા-મિડલ ઇસ્ટ-યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર (IMEC), વેપાર અને રોકાણ, એડવાન્સ ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન જેવા મુદ્દાઓ પર પણ વાતચીત શક્ય છે. જોકે, સંભવિત કરારો અંગે હજુ સુધી સત્તાવાર જાહેરાત થઈ નથી. આયર્ન ડોમ ડિફેન્સ સિસ્ટમ પર પણ વાતચીત થઈ શકે છે ઇઝરાયલ ભારત સાથે તેની એડવાન્સ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ આયર્ન ડોમની ટેકનોલોજી શેર કરી શકે છે. આ માહિતી મુંબઈમાં IANS ને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં ઇઝરાયલના કોન્સુલ જનરલ યાનિવ રેવાચે આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે બંને દેશો વચ્ચેના એજન્ડામાં આયર્ન ડોમ અંગેની વાતચીત પણ સામેલ છે. તેમણે કહ્યું કે ઇઝરાયલ આ ટેકનોલોજીને ભારત સાથે શેર કરવા તૈયાર છે. રેવાચે કહ્યું કે બંને દેશો વચ્ચે પહેલાથી જ મજબૂત સંરક્ષણ સંબંધો છે. હવે તેને આગળ વધારતા ભારતમાં સૈન્ય ઉપકરણોના નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ પણ સંરક્ષણ સહયોગને આ યાત્રાનો મુખ્ય એજન્ડા ગણાવ્યો છે. ભારત-ઇઝરાયલમાં FTA પર વાતચીત ચાલુ મોદીનો આ પ્રવાસ એવા સમયે થઈ રહ્યો છે જ્યારે ભારત અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) પર વાતચીતનો પ્રથમ રાઉન્ડ 23 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીમાં શરૂ થયો છે અને તે 26 ફેબ્રુઆરી 2026 સુધી ચાલશે. નવેમ્બર 2025 માં બંને દેશોએ ટર્મ્સ ઓફ રેફરન્સ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જેનાથી એ નક્કી થયું કે કયા મુદ્દાઓ પર વાતચીત થશે અને કેવી રીતે આગળ વધવું. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં બંને દેશો વચ્ચે કુલ માલસામાનનો વેપાર 3.62 અબજ અમેરિકી ડોલર રહ્યો. બંને દેશો ઘણા ક્ષેત્રોમાં એકબીજા માટે ફાયદાકારક છે. આ FTA બંને વચ્ચે વેપાર વધારવામાં મદદ કરશે અને વેપારીઓ, ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને વધુ વિશ્વાસ અને સ્થિરતા આપશે. આ વાતચીત દરમિયાન બંને દેશોના નિષ્ણાતો અલગ-અલગ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે. જેમાં ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસિસનો વેપાર, રૂલ્સ ઓફ ઓરિજિન, સ્વાસ્થ્ય અને છોડ સંબંધિત નિયમો, વેપારમાં આવતી તકનીકી અડચણો, કસ્ટમ પ્રક્રિયા, વેપારને સરળ બનાવવાના ઉપાયો અને ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી રાઇટ્સ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. મોદીના ઇઝરાયલ પ્રવાસના સમય પર સવાલો ઉઠ્યા મોદીના ઇઝરાયલ પ્રવાસના સમયને લઈને વિદેશી બાબતોની સ્થાયી સંસદીય સમિતિએ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. આ પ્રવાસ એવા સમયે થઈ રહ્યો છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધી રહ્યો છે. અમેરિકાની સૈન્ય ગતિવિધિઓ તેજ બની ગઈ છે. સોમવારે સમિતિની બેઠકમાં કેટલાક સાંસદોએ સવાલ ઉઠાવ્યો કે જ્યારે ભારતે પોતાના નાગરિકોને સંભવિત અમેરિકી હુમલાના ખતરાને કારણે ઈરાન છોડવાની સલાહ આપી છે, ત્યારે આવા સમયે વડાપ્રધાનનું ઇઝરાયલ જવું કેટલું યોગ્ય છે. આના પર વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસરીએ કહ્યું કે વડાપ્રધાન સ્તરની તમામ યાત્રાઓ સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને નક્કી કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેમણે એ જણાવ્યું નહીં કે તણાવ વધવા પર પ્રવાસ રદ થશે કે નહીં. બેઠકની અધ્યક્ષતા સમિતિ અધ્યક્ષ શશિ થરૂરે કરી હતી. કેટલાક સાંસદોએ આરોપ લગાવ્યો કે સરકાર વિદેશ નીતિમાં અમેરિકાના પ્રભાવને વધુ મહત્વ આપી રહી છે અને તેનાથી ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. મોદી ઇઝરાયલની મુલાકાત લેનારા એકમાત્ર ભારતીય PM મોદી ઇઝરાયલનો પ્રવાસ કરનારા અત્યાર સુધીના એકમાત્ર ભારતીય વડાપ્રધાન છે. 70 વર્ષ સુધી કોઈ ભારતીય વડાપ્રધાને ઇઝરાયલની યાત્રા કરી ન હતી. 2017માં મોદીએ આ ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું અને બંને દેશોના સંબંધોમાં નવી શરૂઆત કરી. ભારતે 1950માં ઇઝરાયલને માન્યતા આપી, 1992માં રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત કર્યા, પરંતુ વડાપ્રધાન સ્તરની મુલાકાત થઈ ન હતી. આનું એક મોટું કારણ ભારતની પરંપરાગત પેલેસ્ટાઇન-સમર્થક નીતિ રહી છે. જુલાઈ 2017માં મોદીની પ્રથમ મુલાકાતને ‘પાથ-બ્રેકિંગ’ કહેવામાં આવી હતી. તે દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ, કૃષિ, જળ વ્યવસ્થાપન અને ટેકનોલોજી સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં કરારો થયા હતા. ભારત ક્યારેય ઇઝરાયલ બનવાની વિરુદ્ધ હતું ભારત અને ઇઝરાયલના સંબંધોમાં ભલે આજે ઉષ્મા જોવા મળે છે, પરંતુ શરૂઆતમાં ભારત ઇઝરાયલ બનવાની જ વિરુદ્ધ હતું. ભારત નહોતું ઇચ્છતું કે પેલેસ્ટાઇનનું વિભાજન કરીને ઇઝરાયલ બનાવવામાં આવે. મહાત્મા ગાંધીએ 1938માં તેમના સાપ્તાહિક પત્ર હરિજનમાં લખ્યું હતું કે પેલેસ્ટાઇન એટલું જ આરબોનું છે જેટલું ઇંગ્લેન્ડ અંગ્રેજોનું અને ફ્રાન્સ ફ્રેન્ચ લોકોનું છે. તેમણે યહૂદીઓ પર થઈ રહેલા જર્મન અત્યાચારો પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દર્શાવી, પરંતુ સાથે જ કહ્યું કે કોઈ પીડિત સમુદાયની સમસ્યાનું સમાધાન તેમને બીજા સમુદાયની જમીન પર વસાવીને કરી શકાય નહીં. 1947માં જ્યારે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ પેલેસ્ટાઇનને બે ભાગમાં, યહૂદી રાજ્ય (ઇઝરાયલ) અને આરબ રાજ્ય (પેલેસ્ટાઇન)માં વિભાજીત કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, ત્યારે ભારતે તેનો વિરોધ કર્યો. ભારતનું માનવું હતું કે આ વિભાજન બાહ્ય દબાણ હેઠળ કરવામાં આવી રહ્યું છે અને તેનાથી કાયમી શાંતિ નહીં આવે. સ્વતંત્રતા પછી પણ ભારત પોતાના વલણ પર અડગ રહ્યું. 1949માં જ્યારે ઇઝરાયલની સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સભ્યપદ પર મતદાન થયું, ત્યારે ભારતે તેની વિરુદ્ધ મત આપ્યો. આ સમયગાળાની નીતિએ ભારતની વિદેશ નીતિનો પાયો નાખ્યો. આ જ કારણ છે કે શરૂઆતના દાયકાઓમાં ભારતે પોતાને પેલેસ્ટાઇનના અધિકારોના સમર્થક અને પશ્ચિમ એશિયાના રાજકારણમાં સંતુલન જાળવનાર દેશ તરીકે સ્થાપિત કર્યો.



Source link