Digital arrest case, Center forms high-level committee | ડિજિટલ અરેસ્ટ કેસ, કેન્દ્રએ હાઈ-લેવલ કમિટી બનાવી: આમાં ઘણા કેન્દ્રીય મંત્રાલયો, CBI-NIA અધિકારીઓ સામેલ, સ્કેમના પાસાઓની તપાસ કરશે; SCમાં આજે સુનાવણી

સુપ્રીમ કોર્ટમાં મંગળવારે ડિજિટલ અરેસ્ટ કેસની સુનાવણી થવાની છે. આ પહેલા કેન્દ્ર સરકારે ડિજિટલ અરેસ્ટ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સ્ટેટસ રિપોર્ટ દાખલ કર્યો અને આ મામલે વિગતવાર રિપોર્ટ રજૂ કરવા માટે એક મહિનાનો સમય માંગ્યો.

કેન્દ્રએ સ્ટેટસ રિપોર્ટમાં જણાવ્યું છે કે દેશભરમાં ડિજિટલ અરેસ્ટના તમામ પાસાઓની તપાસ કરવા માટે ગૃહ મંત્રાલય (MHA) દ્વારા એક ઉચ્ચ-સ્તરીય ઈન્ટર-ડિપાર્ટમેન્ટ કમિટીની રચના કરવામાં આવી છે, જેમાં અનેક એજન્સીઓ સામેલ છે.

કેન્દ્ર અનુસાર, સમિતિની અધ્યક્ષતા ગૃહ મંત્રાલયના વિશેષ સચિવ (આંતરિક સુરક્ષા) કરી રહ્યા છે. સમિતિમાં CBI, NIA, દિલ્હી પોલીસના IG રેન્કના અધિકારીઓ અને ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) ના સભ્ય સચિવ સામેલ છે.

આ ઉપરાંત, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલય, દૂરસંચાર વિભાગ, વિદેશ મંત્રાલય, નાણાકીય સેવાઓ વિભાગ, કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય, ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલય અને RBIના સંયુક્ત સચિવ સ્તરના અધિકારીઓ પણ કમિટીમાં સામેલ છે.

16 ડિસેમ્બર, 2025 : સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું- પીડિતોને વળતર મળે

સુપ્રીમ કોર્ટે 16 ડિસેમ્બર, 2025ના રોજ ડિજિટલ અરેસ્ટ જેવા ઓનલાઈન છેતરપિંડીના કેસો પર અગાઉની સુનાવણીમાં કેન્દ્રને પીડિતોને વળતર અપાવવા માટે નક્કર પગલાં ભરવા જણાવ્યું હતું. હરિયાણાના વૃદ્ધ દંપતીની ફરિયાદ પર સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે ચિંતા વ્યક્ત કરી કે સાયબર ગુનેગારો આ રીતે દેશમાંથી ખૂબ મોટી રકમ બહાર મોકલી રહ્યા છે.

ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે કહ્યું કે આ જોઈને આશ્ચર્ય થાય છે કે આ ઠગોએ દેશમાંથી કેટલા પૈસા બહાર મોકલી દીધા છે. એટર્ની જનરલ આર વેંકટરમણીએ જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર એક આંતર-મંત્રાલય (ઘણા મંત્રાલયોની સંયુક્ત) બેઠક બોલાવવા જઈ રહી છે, જેમાં ડિજિટલ અરેસ્ટનો સામનો કરવાની રણનીતિ પર ચર્ચા થશે.

હરિયાણાના વૃદ્ધ દંપતીની ફરિયાદ પર કોર્ટે કહ્યું- સિસ્ટમ પર જનતાના વિશ્વાસ પર સીધો હુમલો

હરિયાણાના એક વૃદ્ધ દંપતીએ ફરિયાદ કરી હતી કે કેટલાક લોકોએ પોતાને પોલીસ અને કોર્ટ સાથે સંકળાયેલા બતાવીને તેમને ડિજિટલ રીતે ધરપકડ કર્યા. ઠગોએ તેમના બધા પૈસા ટ્રાન્સફર કરાવી લીધા.

આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે ધ્યાનમાં લેતા કહ્યું કે આવા ગુનાઓ માત્ર સામાન્ય સાયબર ફ્રોડ નથી, પરંતુ ન્યાયપાલિકાના નામ, મહોર અને નકલી આદેશોનો દુરુપયોગ કરીને સમગ્ર સિસ્ટમ પર જનતાના વિશ્વાસ પર સીધો હુમલો કરે છે.

ત્યારથી સુપ્રીમ કોર્ટ સતત સ્પષ્ટ કરી રહી છે કે ડિજિટલ ધરપકડ, નકલી કોર્ટ ઓર્ડર અને જજોના નામનો દુરુપયોગ કરનારી ગેંગ સામે દેશવ્યાપી સ્તરે કડક કાર્યવાહી થવી જોઈએ.

ડિજિટલ અરેસ્ટ શું છે અને કેવી રીતે થાય છે ફ્રોડ

ડિજિટલ અરેસ્ટ એક પ્રકારની ઓનલાઈન છેતરપિંડી છે, જેમાં ગુનેગારો પોતાને પોલીસ અધિકારી, કોર્ટના સ્ટાફ અથવા કોઈ સરકારી એજન્સીના અધિકારી તરીકે ઓળખ આપીને વીડિયો કૉલ, ઑડિયો કૉલ અથવા ઑનલાઈન મીટિંગ પર લોકોને ડરાવે છે.

ઠગ નકલી નોટિસ, નકલી વોરંટ અથવા બનાવટી કેસ બતાવીને પીડિતને ડિજિટલ રીતે કસ્ટડીમાં રાખે છે. કલાકો સુધી કૉલ પર અથવા રૂમમાં બંધ કરીને ધમકાવે છે અને દબાણ કરીને તેમના બેંક ખાતામાંથી પૈસા ટ્રાન્સફર કરાવી લે છે.

મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, ઠગ કહે છે કે પીડિતનું નામ કોઈ ડ્રગ્સ કેસ, મની લોન્ડરિંગ અથવા અશ્લીલ વીડિયો સંબંધિત કેસમાં ફસાયેલું છે અને જો તરત પૈસા ન આપવામાં આવે તો ધરપકડ, મીડિયામાં બદનામી અથવા પરિવારને હેરાન કરવાની ધમકી આપવામાં આવશે.

વૃદ્ધો, એકલા રહેતા લોકો અને ટેકનોલોજીથી વધુ પરિચિત ન હોય તેવા લોકો આવી ગેંગના સરળ નિશાન બની જાય છે.

કોર્ટના નિર્દેશો: CBI, RBI, બેંક અને રાજ્યોની શું જવાબદારી

સુપ્રીમ કોર્ટે પહેલાથી જ CBIને દેશભરમાં ડિજિટલ અરેસ્ટ સંબંધિત કેસોની સંયુક્ત તપાસ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.

કોર્ટે રિઝર્વ બેંકને પૂછ્યું હતું કે જ્યારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને મશીન લર્નિંગ ઉપલબ્ધ છે, તો પછી તેનો ઉપયોગ શંકાસ્પદ અથવા ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ ઓળખવા અને તરત જ ફ્રીઝ કરવા માટે કેમ કરવામાં આવતો નથી.

કોર્ટે અલગ-અલગ રાજ્યોને, ખાસ કરીને વિપક્ષ શાસિત રાજ્યો જેવા કે પશ્ચિમ બંગાળ, કેરળ, તમિલનાડુ, કર્ણાટક અને તેલંગાણાને કહ્યું હતું કે તેઓ CBIને પોતાના રાજ્યમાં આવા કેસોની તપાસ માટે મંજૂરી આપે, જેથી એક સમાન અને સંકલિત તપાસ થઈ શકે.

સાથે જ, તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો કે તેઓ સાયબર ક્રાઇમનો સામનો કરવા માટે પ્રાદેશિક અને રાજ્ય સ્તરે સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર બનાવે, જે CBI અને અન્ય એજન્સીઓ સાથે મળીને કામ કરશે.

બેંકો, ટેલિકોમ કંપનીઓ અને IT પ્લેટફોર્મ પર સખ્તાઈ

કોર્ટે કહ્યું કે IT ઇન્ટરમીડિયરી એટલે કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ, મેસેજિંગ એપ અને અન્ય ઓનલાઈન સેવાઓ આપતી કંપનીઓ CBIને સંપૂર્ણ માહિતી અને ટેકનિકલ મદદ આપે. જેની મદદથી આવા ગેંગ પકડી શકાય જે આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરીને લોકોને ફસાવી રહ્યા છે.

કોર્ટે CBIને એ પણ કહ્યું છે કે તે ઇન્ટરપોલની મદદ લે, કારણ કે ઘણા ગેંગ વિદેશી લોકેશન અથવા ટેક્સ હેવન દેશોમાંથી કામ કરે છે અને ભારતના લોકોના એકાઉન્ટમાંથી પૈસા ઉપાડે છે.

ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેલિકોમને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો કે ટેલિકોમ કંપનીઓ કોઈ એક વ્યક્તિ કે સંસ્થાને મનસ્વી રીતે ઘણા સિમ કાર્ડ ન આપે, કારણ કે આ જ સિમ પછીથી નકલી કોલ અને OTP ફ્રોડ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે જો કોઈ બેંક અધિકારીની મિલીભગત મળે, જે ઠગોને મ્યુલ એકાઉન્ટ ખોલવામાં કે ચલાવવામાં મદદ કરી રહ્યા હોય, તો તેમની વિરુદ્ધ ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ કાયદા હેઠળ કેસ દાખલ કરીને કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે.