રશિયા બોલ્યું- ભારત બીજા દેશ પાસેથી તેલ ખરીદવા માટે સ્વતંત્ર:આમાં કંઈ ખોટું કે નવું નથી, પરંતુ રશિયન તેલની ખરીદી સમાપ્ત કરવાની કોઈ માહિતી નથી

રશિયાએ બુધવારે જણાવ્યું હતું કે ભારત કોઈપણ દેશ પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવા માટે સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર છે. રશિયાના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે કહ્યું કે રશિયા ક્યારેય ભારતનો એકમાત્ર ઊર્જા ભાગીદાર રહ્યું નથી અને પુરવઠામાં ફેરફારને અસામાન્ય કે ખોટો ગણી શકાય નહીં. પેસ્કોવે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે મોસ્કોને ભારત તરફથી રશિયન તેલની ખરીદી સમાપ્ત કરવા અંગે કોઈ સત્તાવાર સંદેશ મળ્યો નથી. તેમણે એક દિવસ પહેલા પણ આ જ વાતનું પુનરાવર્તન કર્યું હતું કે નવી દિલ્હી તરફથી આવા કોઈ સંકેત મળ્યા નથી. ટ્રમ્પનો દાવો- ભારત રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરશે પેસ્કોવનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે, જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સોમવારે કહ્યું હતું કે ભારતે અમેરિકા સાથે થયેલી ટ્રેડ ડીલ હેઠળ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવા પર સહમતિ દર્શાવી છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોમવારે જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે એક વેપાર કરાર થયો છે. આ હેઠળ અમેરિકાએ ભારતીય સામાન પર લાગતો ટેરિફ 50%થી ઘટાડીને 18% કરવા પર સહમતિ આપી છે. તેના બદલામાં ટ્રમ્પનો દાવો છે કે ભારત, રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરશે અને વેપાર સંબંધિત અવરોધો પણ ઘટાડશે. ભારતે તેમની આ જાહેરાતને ન તો સ્વીકારી છે કે ન તો નકારી છે. રશિયન પ્રવક્તા બોલ્યા- તેલની ખરીદી બંને દેશો માટે ફાયદાકારક છે રશિયન વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા મારિયા ઝાખારોવાએ રશિયા અને ભારત વચ્ચે હાઇડ્રોકાર્બન વેપાર ચાલુ રાખવાની વાત કહી. તેમણે કહ્યું ભારત દ્વારા રશિયન હાઇડ્રોકાર્બનની ખરીદી બંને પક્ષો માટે ફાયદાકારક છે. આ વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં સ્થિરતા જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. અમે અમારા ભારતીય ભાગીદારો સાથે ગાઢ સહયોગ ચાલુ રાખવા તૈયાર છીએ. આ દરમિયાન, રશિયાના ઉર્જા વિશ્લેષકોએ જણાવ્યું હતું કે ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે રશિયન ક્રૂડને સંપૂર્ણપણે બદલવું વ્યવહારુ નથી. નેશનલ એનર્જી સિક્યુરિટી ફંડના નિષ્ણાત ઇગોર યુશકોવે જણાવ્યું હતું કે અમેરિકન તેલ મોટે ભાગે હળવા ગ્રેડનું હોય છે, જ્યારે રશિયા ભારતને ભારે અને સલ્ફરયુક્ત યુરલ્સ ક્રૂડ સપ્લાય કરે છે જેનો ઉપયોગ ભારતીય રિફાઇનરીઓ કરે છે. તેમણે કહ્યું, “ભારતને અમેરિકન તેલને અન્ય ગ્રેડ સાથે ભેળવવું પડશે, જેનાથી ખર્ચ વધી જશે.” ભારતને રશિયા જેટલું તેલ સપ્લાય કરવું અમેરિકા માટે મુશ્કેલ હશે ઇગોર યુશકોવે એમ પણ કહ્યું કે રશિયા ભારતને દરરોજ 1.5 થી 2 મિલિયન બેરલ સુધી તેલ મોકલે છે. આ ખૂબ મોટી માત્રા છે. અમેરિકા આટલી મોટી માત્રામાં તેલ સરળતાથી ભારતને સપ્લાય કરી શકતું નથી. અમેરિકા પાસે એટલી ક્ષમતા કે તૈયાર સપ્લાય ચેઇન નથી જે આટલી ઝડપથી અને આટલા મોટા વોલ્યુમમાં મેચ કરી શકે. જો ભારત અચાનક રશિયન તેલ ખરીદવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દે અને અમેરિકા કે અન્ય કોઈ પાસેથી તેલ લેવાનો પ્રયાસ કરે, તો અમેરિકા માટે આટલું બધું તેલ ઉપલબ્ધ કરાવવું મુશ્કેલ બનશે. આનાથી ભારતમાં તેલની અછત સર્જાઈ શકે છે અથવા કિંમતો ખૂબ વધી શકે છે. ઊર્જા નિષ્ણાત બોલ્યા- રશિયન તેલ બંધ થયું તો કિંમતો વધશે યુશકોવે કહ્યું કે આટલું સરળ નથી, ટ્રમ્પ કદાચ ફક્ત પોતાની જીત બતાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. યુશકોવે યાદ અપાવ્યું કે 2022માં જ્યારે રશિયાએ યુક્રેન પર હુમલો કર્યો, ત્યારે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયન તેલ ખરીદવાનું ઓછું કરી દીધું અથવા બંધ કરી દીધું. રશિયાએ પોતાના તેલને યુરોપ-અમેરિકાથી હટાવીને ભારત જેવા દેશો તરફ વાળ્યું. આ દરમિયાન રશિયાએ પોતાનું તેલ ઉત્પાદન લગભગ 10 લાખ બેરલ પ્રતિદિન (1 મિલિયન બેરલ/દિવસ) ઓછું કરી દીધું. આ કારણે વૈશ્વિક સ્તરે તેલના પુરવઠામાં ઘટાડો થયો. તેલની માગ વધુ અને પુરવઠો ઓછો હોવાથી દુનિયાભરમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો 120 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગઈ. આનાથી અમેરિકામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમતો રેકોર્ડ ઊંચાઈએ પહોંચી ગઈ, જેનાથી ત્યાંના સામાન્ય લોકોને ખૂબ મોંઘું પડ્યું. યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી રશિયન તેલની ખરીદીમાં વધારો ફેબ્રુઆરી 2022માં રશિયાએ યુક્રેન પર સૈન્ય હુમલો કર્યો હતો. ત્યારબાદ બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, જે હજુ પણ ચાલુ છે. આ યુદ્ધને કારણે અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશોએ રશિયા પર કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવ્યા, ખાસ કરીને તેના તેલ અને ગેસ ક્ષેત્ર પર. આ પ્રતિબંધોને કારણે રશિયાને પોતાનું ક્રૂડ ઓઇલ સસ્તા ભાવે વેચવા માટે નવા ખરીદદારો શોધવા પડ્યા. આ દરમિયાન ભારતે રશિયા પાસેથી રાહત દરે તેલ ખરીદવાનું શરૂ કર્યું. નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ભારત અને રશિયાનો દ્વિપક્ષીય વેપાર વધીને 68.7 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો, પરંતુ તેમાં મોટો હિસ્સો ક્રૂડ ઓઇલનો હતો. ભારતે એકલા 52.73 અબજ ડોલરનું ક્રૂડ ઓઇલ રશિયા પાસેથી ખરીદ્યું હતું. તેલની ખરીદી બંધ થવાથી રશિયા-ભારતનો દ્વિપક્ષીય વેપાર ઘટી શકે જો ભારત રશિયન તેલની આયાત સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દે છે, તો ભારત-રશિયાનો કુલ દ્વિપક્ષીય વેપાર ઘટીને 20 અબજ ડોલરથી પણ નીચે આવી શકે છે. ભારતના પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ ગયા મહિને કહ્યું હતું કે રશિયાથી ક્રૂડ તેલની આયાતમાં આગળ પણ ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. પુરીએ બ્લૂમબર્ગને આપેલા એક ઈન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું કે રશિયાથી તેલની ખરીદીમાં આવેલો ઘટાડો કોઈ રાજકીય કે વિદેશી દબાણને કારણે નથી, પરંતુ બજારની પરિસ્થિતિઓનું પરિણામ છે. તેમણે કહ્યું હતું કે ભારત હવે તેલ પુરવઠા માટે કોઈ એક દેશ પર નિર્ભર રહેવા માગતું નથી અને આ જ કારણોસર અલગ-અલગ દેશો પાસેથી તેલ ખરીદીને પુરવઠાના સોર્સમાં વિવિધતા લાવવામાં આવી રહી છે. જોકે પુરીએ રશિયન તેલની આયાતમાં ઘટાડા અંગે કોઈ અમેરિકી દબાણનો ઉલ્લેખ કર્યો ન હતો, પરંતુ ટ્રમ્પ ખુલ્લેઆમ દાવો કરી રહ્યા છે કે તેમણે ભારતને રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદતા રોક્યું છે. ભારત રશિયન તેલનો ત્રીજો સૌથી મોટો ખરીદનાર ડિસેમ્બર 2025માં ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવામાં ત્રીજા નંબરે આવી ગયું. તુર્કી બીજો સૌથી મોટો ખરીદનાર બન્યો. તુર્કીએ 2.6 બિલિયન યુરોનું તેલ ખરીદ્યું. ભારતે ડિસેમ્બરમાં રશિયા પાસેથી 2.3 બિલિયન યુરો એટલે કે લગભગ 23,000 કરોડ રૂપિયાનું તેલ ખરીદ્યું. નવેમ્બરમાં ભારતે 3.3 બિલિયન યુરો એટલે કે લગભગ 34,700 કરોડ રૂપિયાનું તેલ ખરીદ્યું હતું. ચીન હજુ પણ સૌથી મોટો ખરીદનાર છે, તેણે ડિસેમ્બરમાં રશિયા પાસેથી 6 બિલિયન યુરો એટલે કે લગભગ 63,100 કરોડ રૂપિયાનું તેલ ખરીદ્યું. ભારતની ખરીદી ઓછી થવાનું સૌથી મોટું કારણ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ રહ્યું. રિલાયન્સની જામનગર રિફાઇનરીએ રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી લગભગ અડધી કરી દીધી. પહેલાં રિલાયન્સ સંપૂર્ણ સપ્લાય રશિયાની કંપની રોસનેફ્ટ પાસેથી લેતી હતી. પરંતુ અમેરિકાના પ્રતિબંધોના ડરથી હવે કંપનીઓ રશિયા પાસેથી તેલ ઓછું ખરીદી રહી છે. રિલાયન્સ ઉપરાંત, સરકારી તેલ કંપનીઓએ પણ ડિસેમ્બરમાં રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી લગભગ 15% ઘટાડી દીધી. રશિયાએ છૂટ ઘટાડી, ભારતને પહેલા જેવો ફાયદો નહીં યુક્રેન યુદ્ધ પછી રશિયાએ 20-25 ડોલર પ્રતિ બેરલ સસ્તું ક્રૂડ ઓઇલ વેચવાનું શરૂ કર્યું. ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત 130 ડોલર પ્રતિ બેરલ હતી, આવા સંજોગોમાં આ છૂટ ભારત માટે ફાયદાકારક હતી. હવે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. ફેબ્રુઆરી 2026માં બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત લગભગ 68 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, ભારતીય રિફાઇનરીઓને રશિયન યુરલ્સ ક્રૂડ બ્રેન્ટ કરતાં 10-11 ડોલર પ્રતિ બેરલ (કેટલાક કિસ્સાઓમાં 10 ડોલરથી વધુ, શિપિંગ અને અન્ય ખર્ચ સહિત) સસ્તું મળી રહ્યું છે, જે જાન્યુઆરીના અંતમાં 9.15 ડોલર હતું. આ છૂટ પહેલાના 20-25 ડોલર કરતાં ઓછી છે, તેથી ભારતને પહેલા જેવો મોટો ફાયદો નથી મળી રહ્યો. આ ઉપરાંત, રશિયાથી તેલ લાવવામાં શિપિંગ, ફ્રેઇટ અને વીમાનો ખર્ચ વધુ થાય છે, કારણ કે પશ્ચિમી પ્રતિબંધોને કારણે “શેડો ફ્લીટ” (જૂના ટેન્કર) નો ઉપયોગ થાય છે, જેનાથી ખર્ચ વધી જાય છે. જ્યારે, સાઉદી અરેબિયા, UAE, ઇરાક કે અમેરિકા જેવા સ્થિર સપ્લાયર્સ પાસેથી તેલ લાવવું સસ્તું અને ઓછું જોખમી છે. આ જ કારણોસર ભારત હવે ફરીથી અન્ય સપ્લાયર્સ પાસેથી તેલ ખરીદવા પર વિચાર કરી રહ્યું છે



Source link