Pakistan International Airlines Sale Update; Gujarati Origin Arif Habib Buys PIA Photos | PAKની સરકારી એરલાઇન્સ જેણે ખરીદી તેનું જૂનાગઢ કનેક્શન: કરાચીના બિઝનેસમેન આરિફ હબીબે સ્ટોક બ્રોકર તરીકે કરિયરની શરૂઆત કરી; આજે સંપત્તિ અંદાજે $500 મિલિયર ડોલર
1 કલાક પેહલા
- કૉપી લિંક
પાકિસ્તાનની સરકારી એરલાઇન કંપની પાકિસ્તાન ઇન્ટરનેશનલ એરલાઇન્સ (PIA)ની હરાજી થઈ ગઈ છે. આરિફ હબીબ ગ્રુપે 4320 કરોડ રૂપિયામાં PIAને ખરીદી લીધી છે. PAK સરકારે એરલાઇનના વેચાણ માટે 3200 કરોડ રૂપિયાનું અનુમાન લગાવ્યું હતું, જોકે તેને 1320 કરોડ રૂપિયા વધારે મળ્યા છે.
આ પાકિસ્તાન માટે એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસ છે, કારણ કે તે લગભગ બે દાયકામાં દેશનું પ્રથમ મોટું ખાનગીકરણ છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ એરલાઇન ખરીદનાર વ્યક્તિ આરિફ હબીબનું ગુજરાત સાથે કનેક્શન છે.
કોણ છે આરિફ હબીબ? આરિફ હબીબ એક સફળ પાકિસ્તાની ઉદ્યોગપતિ, ઉદ્યોગસાહસિક અને પરોપકારી છે. તેઓ આરિફ હબીબ ગ્રુપના સ્થાપક છે, જે નાણાકીય સેવાઓ, રિયલ એસ્ટેટ, સિમેન્ટ, ખાતર, ઉર્જા અને સ્ટીલ સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરે છે. આરિફ હબીબ તેમના પરોપકારી કાર્ય માટે પણ જાણીતા છે, ખાસ કરીને આરિફ હબીબ ફાઉન્ડેશન દ્વારા, જે પાકિસ્તાનમાં આરોગ્યસંભાળ, શિક્ષણ અને સામાજિક કલ્યાણ પ્રોજેક્ટ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેમને વ્યાપાર અને સામાજિક ક્ષેત્રોમાં તેમના યોગદાન માટે અસંખ્ય પુરસ્કારો પ્રાપ્ત થયા છે, જેમાં પાકિસ્તાનના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માનોમાંના એક સિતારા-એ-ઇમ્તિયાઝનો સમાવેશ થાય છે.
અમુક મીડિયા રિપોર્ટ્સ પ્રમાણે, આરિફ હબીબની સંપત્તિ અંદાજે $500 મિલિયન છે
આરિફ હબીબે 1970માં કરાચી સ્ટોક એક્સચેન્જમાં સ્ટોકબ્રોકર તરીકે તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી અને ઘણી વખત તેના ચૂંટાયેલા પ્રમુખ તરીકે સેવા આપી હતી. તેમની રોકાણ વ્યૂહરચનામાં ઐતિહાસિક રીતે ખાનગીકરણ દરમિયાન સરકારી માલિકીની કંપનીઓમાં હિસ્સો ખરીદવાનો સમાવેશ થાય છે, જે તેમની સંપત્તિનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. તેમણે પાકિસ્તાન ઇન્ટરનેશનલ એરલાઇન્સ કોર્પોરેશન લિમિટેડ સાથે પણ આવું કર્યું. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, તેમની વ્યક્તિગત સંપત્તિ લગભગ $500 મિલિયન છે.
આરિફ હબીબનું ગુજરાત કનેક્શન
આરિફ હબીબનો પરિવાર મૂળ ગુજરાતના જૂનાગઢ જિલ્લાના બાંટવા વતની હતો. 1947માં ભારતના ભાગલા બાદ, તેમનો પરિવાર ગુજરાતમાં તેમની મિલકત અને ચાનો વ્યવસાય છોડીને પાકિસ્તાનના કરાચી ગયો. આરિફ હબીબનો જન્મ પણ કરાચીમાં થયો હતો.
ત્રણેય દાવેદારોએ પોતાની બોલીઓ બંધ પરબિડીયામાં જમા કરાવી હતી.
સમગ્ર કાર્યક્રમનું સરકારી ટીવી પર લાઈવ પ્રસારણ કર્યું
આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાને PIAમાં 75% હિસ્સેદારી વેચવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. બોલી જમા કરવાનો આજે છેલ્લો દિવસ હતો. આ બોલીઓ બંધ પરબિડીયામાં આપવામાં આવી હતી અને આ સમગ્ર કાર્યક્રમનું સરકારી ટીવી પર લાઈવ પ્રસારણ કરવામાં આવ્યું હતું.
ડેડલાઈનના ઠીક 2 દિવસ પહેલા સેના સાથે જોડાયેલી એક ખાતર કંપની ફૌજી ફર્ટિલાઈઝર પ્રાઈવેટ લિમિટેડ (FFPL)એ બોલી લગાવવામાંથી પોતાનું નામ પાછું ખેંચ્યું છે, ત્યારબાદ માત્ર 3 દાવેદારો રેસમાં બાકી રહ્યા હતા.
કંપનીઓએ પારદર્શક બોક્સમાં પોતાની બોલીઓના પરબિડીયા નાખ્યા
ઈસ્લામાબાદમાં યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં ત્રણેય ગ્રુપના પ્રતિનિધિઓ એક પછી એક આવ્યા અને પારદર્શક બોક્સમાં પોતાના પરબિડીયા નાખ્યા. સાંજે 5:30 વાગ્યે આ પરબિડીયા ખોલવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ વિજેતાનો નિર્ણય થયો.
વડાપ્રધાન શહેબાઝ શરીફે આ પ્રસંગે કહ્યું કે સરકારે સમગ્ર પ્રક્રિયાને સાફ અને પારદર્શક બનાવી છે જેથી કોઈને કોઈ શંકા ન રહે. તેમણે કહ્યું કે આ સોદો પાકિસ્તાનના ઇતિહાસનો સૌથી મોટો ખાનગીકરણ સોદો હોઈ શકે છે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી કે તેનાથી દેશને ફાયદો થશે અને PIAને નવું જીવન મળશે.
સરકારને એરલાઇન્સ વેચવાની નોબત શા માટે આવી?
- IMF નીતિ: એરલાઇન્સ વેચવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ IMF નીતિ છે. પાકિસ્તાનને IMF પાસેથી 7 અબજ ડોલરની લોન જોઈએ છે. તેના બદલામાં IMF ઈચ્છે છે કે પાકિસ્તાનમાં ખોટ કરતી સરકારી કંપનીઓનું ખાનગીકરણ થાય. આ જ શરત મુજબ, પાકિસ્તાન તેની 24 સરકારી કંપનીઓનું ખાનગીકરણ કરી રહ્યું છે. PIA પણ આનો જ એક ભાગ છે.
- આર્થિક સંકટ: PIA ને વેચવાનું બીજું કારણ એરલાઇન્સને પુનર્જીવિત કરવાનું પણ છે, કારણ કે આર્થિક સંકટને કારણે સરકાર PIA માં રોકાણ કરી શકતી નથી. PIA ના ખરાબ મેનેજમેન્ટથી મુસાફરો પણ પરેશાન છે.
- ખરાબ છબી: 2020માં કરાચીમાં PIA નું એક વિમાન ક્રેશ થયું હતું, જેમાં 96 લોકોના જીવ ગયા હતા. તપાસમાં PIA ના 250 થી વધુ પાઇલટના લાઇસન્સ શંકાસ્પદ અથવા નકલી હોવાનું જણાયું હતું. આ દુર્ઘટનાથી PIA ની છબી ખરાબ થઈ હતી અને ઘણા દેશોએ PIA ની ફ્લાઇટ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. પ્રતિબંધને કારણે PIA ની ખોટ વધી અને કંપની પર લગભગ 25 હજાર કરોડનું દેવું થઈ ગયું.
- વધુ સારી વૃદ્ધિની અપેક્ષા: હાલમાં પાકિસ્તાનના એવિએશન સેક્ટરનું તેના GDPમાં માત્ર 1.3% યોગદાન છે. પાકિસ્તાનમાં એવિએશન સેક્ટરનું GDPમાં યોગદાન માત્ર 1.3% છે. જ્યારે UAEમાં તે 18 ટકા અને સાઉદી અરેબિયામાં 8.5 ટકા છે, જ્યારે પાકિસ્તાનમાં તે માત્ર 1.3 ટકા છે. ખાનગીકરણથી તેમાં વૃદ્ધિ થઈ શકે છે.
પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે 22 મેના રોજ IMFના અધિકારીઓ સાથે બેઠક કરી, જે બાદ PIA સહિત 24 સરકારી કંપનીઓને ખાનગી કરવાનો નિર્ણય લેવાયો.
સરકાર પહેલાથી જ એરપોર્ટ અને બંદરો વેચી ચૂકી છે
પાકિસ્તાને 1958થી અત્યાર સુધીમાં કુલ 20 વખત IMF પાસેથી લોન લીધી છે. તેણે IMFના દબાણ હેઠળ ઘણા મુશ્કેલ નિર્ણયો લીધા છે. આ જ ક્રમમાં, પાકિસ્તાન તેના બંદરો અને એરપોર્ટને પહેલાથી જ વેચી ચૂક્યું છે. પાકિસ્તાને ગયા વર્ષે ઇસ્લામાબાદ એરપોર્ટને કોન્ટ્રાક્ટ પર આપવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
કેવી હશે હરાજીની પ્રક્રિયા?
પ્રાઇવેટાઇઝેશન કમિશનના ચેરમેન મોહમ્મદ અલીએ જણાવ્યું કે PIA ની હરાજીમાં ‘ક્લોઝ્ડ બિડિંગ’ અથવા સીલબંધ બોલીની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ થશે. 23 ડિસેમ્બરની સવારે 10:45 થી 11:15 સુધી ત્રણેય દાવેદારો તેમની બોલીની રકમ એક સીલબંધ કવરમાં લખીને એક પારદર્શક બોક્સમાં નાખશે. દાવેદારોને ખબર નહીં હોય કે બીજાએ કેટલી બોલી લગાવી છે.
આ પછી, પ્રાઇવેટાઇઝેશન કમિશનનું બોર્ડ બેઠક કરશે અને ‘રેફરન્સ પ્રાઇસ’ નક્કી કરશે. આ પછી, કેબિનેટ કમિટી ઓન પ્રાઇવેટાઇઝેશન (CCoP) ની બેઠક થશે, જે આ રેફરન્સ પ્રાઇસને મંજૂરી આપશે. આ જ કિંમત બોલી ખોલતી વખતે સાર્વજનિક કરવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયા IPLની હરાજી જેવી લાઇવ નહીં હોય. લાઇવ બોલી લગાવવા કે ભાવ વધારવા જેવું કંઈ નહીં હોય. માત્ર કવર ખોલવાની પ્રક્રિયા જ લાઇવ બતાવવામાં આવશે.
જો કોઈ બોલીની રકમ સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત કિંમત કરતાં વધુ હશે, તો જ મર્યાદિત ઓપન ઓક્શન થઈ શકે છે, પરંતુ જો બોલીઓ રેફરન્સ પ્રાઇસ કરતાં ઓછી રહેશે, તો સૌથી વધુ બોલી લગાવનારને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવશે.
આ 75 ટકાની બોલીની રકમમાંથી 92.5% પૈસા સીધા PIAને જશે, જ્યારે માત્ર 7.5% રાષ્ટ્રીય ખજાનામાં જશે.
PIAને ખરીદવાની કતારમાં કોણ?
PIAને ખરીદવાની કતારમાં માત્ર 3 દાવેદારો છે-
- લકી સિમેન્ટ એન્ડ કંપનીઝ: આ ગ્રુપમાં ચાર કંપનીઓ મળીને બોલી લગાવી રહી છે- લકી સિમેન્ટ લિમિટેડ, હબ પાવર હોલ્ડિંગ્સ, કોહાટ સિમેન્ટ કંપની અને મેટ્રો વેન્ચર્સ.
- આરિફ હબીબ એન્ડ કંપનીઝ: આ ગ્રુપમાં પણ ચાર કંપનીઓ સામેલ છે- આરિફ હબીબ કોર્પોરેશન લિમિટેડ, ફાતિમા ફર્ટિલાઇઝર, સિટી સ્કૂલ્સ અને લેક સિટી હોલ્ડિંગ્સ.
- એરબ્લુ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ: આ કંપની એકલા બિડ કરી રહી છે.
સેના સાથે સંકળાયેલી કંપનીએ નામ પાછું કેમ ખેંચ્યું?
1978માં સ્થપાયેલી પાકિસ્તાનની એક ખાતર ઉત્પાદક કંપની ફૌજી ફર્ટિલાઇઝર પણ આ બિડિંગનો ભાગ હતી. આ કંપની ફૌજી ફાઉન્ડેશનનો એક ભાગ છે, જે પાકિસ્તાન આર્મી સાથે સંકળાયેલું છે. તેણે 21 ડિસેમ્બરે બિડિંગની પ્રક્રિયામાંથી પોતાનું નામ પાછું ખેંચી લીધું. તેના 3 કારણો જણાવવામાં આવી રહ્યા છે –
અધિકૃત કારણ: બિડિંગ કમિટી સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ફૌજી ફર્ટિલાઇઝરે નામ એટલા માટે પાછું ખેંચ્યું, જેથી ડીલમાં લવચીકતા જળવાઈ રહે. એટલે કે જો કંપની ઇચ્છે, તો તેની પાસે બિડિંગ જીતનાર ગઠબંધન સાથે પાછળથી જોડાવાની તક છે. જો કંપની બોલી લગાવત, તો આ વિકલ્પ બંધ થઈ જાત.
વ્યૂહાત્મક કારણ: આર્મી ચીફ આસિમ મુનીર ફૌજી ફર્ટિલાઇઝરના ક્વાર્ટર માસ્ટર જનરલની નિમણૂક કરે છે, જે કંપનીના બોર્ડનો ભાગ હોય છે. આ હિસાબે સેનાનું આ ફાઉન્ડેશન પર પરોક્ષ નિયંત્રણ રહે છે.
જો સેનાની દખલગીરીવાળી કોઈ કંપની બિડિંગ જીતે છે, તો IMF સુધી ખોટો સંદેશ જઈ શકે છે અને આ બિડિંગના નિયમોનું ઉલ્લંઘન હોઈ શકે છે. નિયમ હેઠળ, PIAને ફક્ત ખાનગી કંપની જ ખરીદી શકે છે.
બિડિંગ હારવાનો ડર: આસિમ મુનીર PIA પર નિયંત્રણ ઇચ્છે છે, પરંતુ ક્લોઝ્ડ બિડિંગમાં અન્ય દાવેદારો કેટલી બોલી લગાવશે, તેની તેમને જાણકારી નહીં હોય. આવી સ્થિતિમાં જો ફૌજી ફર્ટિલાઇઝર બોલી હારી જાય, તો આસિમ મુનીર PIA પર નિયંત્રણનો મોકો ગુમાવી દેશે. આ જ કારણ છે કે કંપનીએ નામ પાછું ખેંચી લીધું. હવે ફૌજી ફર્ટિલાઇઝર પાસે જીતનારી કંપની સાથે જોડાવાનો ચાન્સ બચ્યો રહેશે.
કોના જીતવાના ચાન્સ સૌથી વધુ?
પાકિસ્તાની મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, લકી સિમેન્ટનું ગઠબંધન અને આરિફ હબીબનું ગઠબંધન બિડિંગ જીતવા માટેના સૌથી મજબૂત દાવેદારો છે. બંને મોટા બિઝનેસ ગ્રુપ છે અને ફૌજી ફર્ટિલાઇઝરને બાદમાં પોતાની સાથે જોડવા માટે તૈયાર છે. એરબ્લુની તકો ઓછી લાગે છે, કારણ કે તે એકલી કંપની છે અને તેની નાણાકીય તાકાત અન્ય દાવેદારો જેટલી નથી.
