The uprising of the ‘hungry’ people in Iran turned violent, 35 people died | ઈરાનમાં ‘ભૂખી’ જનતાનો વિદ્રોહ હિંસક બન્યો, 35 લોકોના મોત: ઈરાનના સુપ્રીમો ખામેની રશિયા ભાગવાના પ્લાનમાં, વિદેશમાં સંપત્તિઓ અને રોકડ સુરક્ષિત કરી લેવામાં આવી, જેથી તરત જ દેશ છોડી શકાય
તેહરાન8 કલાક પેહલા
- કૉપી લિંક
આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલા ઈરાનમાં જનતાનો વિદ્રોહ શાંત થવાના કોઈ સંકેત દેખાતા નથી. એપીના અહેવાલ મુજબ, ઈરાનમાં વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલી હિંસામાં મૃત્યુઆંક ઓછામાં ઓછો 35 થઈ ગયો છે. અને વિરોધ પ્રદર્શનો બંધ થવાના કોઈ સંકેત દેખાતા નથી.
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીએ જો દેશમાં ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોને સુરક્ષા દળો રોકી ન શક્યા તો રશિયા ભાગી જવાનો પ્લાન કર્યો છે. સૂત્રો મુજબ, વિદેશોમાં સંપત્તિઓ, પ્રોપર્ટી અને રોકડ પહેલેથી જ સુરક્ષિત કરી લેવામાં આવી છે, જેથી જરૂર પડ્યે તરત જ દેશ છોડી શકાય.
બ્રિટિશ અખબાર ‘ધ ટાઈમ્સ’ને મળેલી એક ગુપ્ત રિપોર્ટમાં આ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, 86 વર્ષના ખામેની પોતાના પુત્ર અને ઉત્તરાધિકારી મોજતબા સહિત લગભગ 20 લોકોની ટીમ સાથે તેહરાન છોડી શકે છે.
રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ખામેનીના ‘પ્લાન બી’માં તેમના નજીકના સહયોગી અને પરિવારના સભ્યો સામેલ છે. આમાં તેમનો પુત્ર મોજતબા પણ છે, જેને તેમનો ઉત્તરાધિકારી માનવામાં આવે છે.
ઈરાનમાં આઠ દિવસથી પ્રદર્શનો ચાલુ છે. માનવાધિકાર કાર્યકર્તાઓના રિપોર્ટ અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં 78 શહેરોના 222થી વધુ સ્થળોએ પ્રદર્શનો થઈ ચૂક્યા છે. આમાં ઓછામાં ઓછા 35 લોકોના મોત થયા છે, જેમાંથી ત્રણ બાળકો છે. જ્યારે, 44 સગીરોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
ઈરાનમાં પ્રદર્શનોની શરૂઆત 28 ડિસેમ્બરે થઈ હતી. ત્યારે રાજધાની તેહરાનમાં વેપારીઓએ તેની શરૂઆત કરી હતી. હવે તેમાં હજારો GenZ પણ જોડાયા છે.
દાવો- દેશ છોડવા માટે વિદેશમાં સંપત્તિઓ અને રોકડ સુરક્ષિત કરી લેવામાં આવી
ખામેની અનેક ચેરિટેબલ ફાઉન્ડેશનો દ્વારા અબજો ડોલરની સંપત્તિ પર નિયંત્રણ રાખે છે. તેમાં ‘સેતાદ’ નામની સંસ્થા મુખ્ય છે, જેની કિંમત અગાઉ પણ અનેક અબજ ડોલર આંકવામાં આવી છે.
રિપોર્ટમાં એ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે શાસન સાથે જોડાયેલા અનેક વરિષ્ઠ નેતાઓના સંબંધીઓ પહેલાથી જ અમેરિકા, કેનેડા અને ખાડી દેશોમાં રહી રહ્યા છે.
ગુપ્ત સૂત્રો અનુસાર, આ યોજના હેઠળ વિદેશોમાં સંપત્તિઓ, પ્રોપર્ટી અને રોકડ પહેલેથી જ સુરક્ષિત કરી લેવામાં આવી છે, જેથી જરૂર પડ્યે તરત જ દેશ છોડી શકાય.
ઈરાનમાં મોંઘવારીથી જનતામાં નારાજગી વધી
દેશભરમાં GenZ આક્રોશમાં છે. તેનું કારણ કથળતી આર્થિક સ્થિતિ રહ્યું છે. ડિસેમ્બર 2025માં ઈરાની મુદ્રા રિયાલ ઘટીને લગભગ 1.45 મિલિયન પ્રતિ અમેરિકી ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ, જે અત્યાર સુધીનું સૌથી નીચું સ્તર છે.
વર્ષની શરૂઆતથી રિયાલની કિંમત લગભગ અડધી થઈ ગઈ છે. અહીં મોંઘવારી ચરમસીમા પર પહોંચી ગઈ છે. ખાદ્ય વસ્તુઓની કિંમતોમાં 72% અને દવાઓની કિંમતોમાં 50% સુધીનો વધારો નોંધવામાં આવ્યો છે.
આ ઉપરાંત, સરકાર દ્વારા 2026ના બજેટમાં 62% ટેક્સ વધારવાના પ્રસ્તાવથી સામાન્ય લોકોમાં ભારે નારાજગી ઉભી કરી દીધી છે.
ઈરાનમાં લોકો શા માટે વિદ્રોહ કરી રહ્યા છે?
ઈરાનમાં જનતાના બળવાનું મુખ્ય કારણ વધતી જતી મોંઘવારી છે. વિરોધ પ્રદર્શન રાજધાની તેહરાનમાં શરૂ થયું હતું, જ્યાં દુકાનદારોએ ઊંચા ભાવ અને આર્થિક અસ્થિરતાના વિરોધમાં હડતાળ પાડી હતી, અને ત્યારથી તે દેશના અન્ય ભાગોમાં ફેલાઈ ગઈ છે. ઈરાનના ચલણ, રિયાલનું મૂલ્ય ઘટી ગયું છે, જેના કારણે ભય ફેલાયો છે. એક ડોલર હવે આશરે 1.4 મિલિયન રિયાલ જેટલો થઈ ગયો છે. ઘણા વિરોધીઓએ દેશના સર્વોચ્ચ નેતાને ઉથલાવી પાડવાની હાકલ કરી છે. કેટલાકે તો રાજાશાહી પાછી લાવવાની પણ માંગ કરી છે.
એક ઈરાની મહિલાએ જણાવ્યું કે એક કિલો ચોખાનો ભાવ, જે પહેલા $0.6 પ્રતિ કિલો હતો, તે હવે ચાર ગણાથી વધુ વધીને $2.5 પ્રતિ કિલો થઈ ગયો છે. તમે આ રીતે સમજી શકો છો કે જે ચોખા પહેલા ઈરાનમાં 60 રૂપિયા પ્રતિ કિલો મળતા હતા, તે આજે 250 રૂપિયા પ્રતિ કિલો વેચાઈ રહ્યા છે.
પ્રદર્શનકારીઓને લઈને હુમલાની ચેતવણી આપી ચૂક્યું છે અમેરિકા
ગયા અઠવાડિયે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઈરાનને ચેતવણી આપી હતી કે જો પ્રદર્શનકારીઓ પર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે તો અમેરિકા સખત પ્રતિક્રિયા આપશે.
તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, અમે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છીએ. જો ઈરાને પહેલાની જેમ લોકોને મારવાનું શરૂ કર્યું, તો તેને ખૂબ મોટી કિંમત ચૂકવવી પડશે.
અમેરિકા સ્થિત માનવાધિકાર સંગઠન HRAI અને ઓસ્લો સ્થિત હેંગાવે આરોપ લગાવ્યો છે કે સુરક્ષા દળોએ સામાન્ય નાગરિકો પર આડેધડ ગોળીબાર કર્યો, જેમાં બાળકોને પણ છોડવામાં આવ્યા ન હતા.
દેશભરમાં ફેલાયેલા આ પ્રદર્શનોની શરૂઆત ઈરાની ચલણના ઘટવા અને મોંઘવારી વધ્યા બાદ થઈ. પ્રદર્શનકારીઓ સરકાર વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કરી રહ્યા છે અને શાસન પરિવર્તનની માંગ કરી રહ્યા છે.
જ્યારે, ઈરાનની સરકારી ફર્સ ન્યૂઝ એજન્સી અનુસાર, પ્રદર્શનોમાં 250 પોલીસકર્મીઓ અને બસીજ દળના 45 સભ્યો ઘાયલ થયા છે.
પ્રદર્શનોને કાબૂમાં લેવા માટે પોલીસ ઘણી વાર લોકો પર ફાયરિંગ પણ કરી ચૂકી છે.
ઈરાનની ‘એક્સિસ ઓફ રેઝિસ્ટન્સ’ પણ નબળી પડી
ઈરાનના સહયોગી દેશો અને જૂથોની સ્થિતિ નબળી પડી છે. 2023માં શરૂ થયેલા ઇઝરાયલ-હમાસ યુદ્ધ પછી હમાસને ભારે નુકસાન થયું છે. લેબનાનના હિઝબુલ્લાહના ઘણા ટોપ નેતાઓ માર્યા ગયા છે. ડિસેમ્બર 2024માં સીરિયાના રાષ્ટ્રપતિને સત્તા પરથી હટાવવામાં આવ્યા. યમનના હુતી વિદ્રોહીઓ પર પણ હવાઈ હુમલા કરવામાં આવ્યા છે.
‘એક્સિસ ઓફ રેઝિસ્ટન્સ’ ઈરાન-નેતૃત્વવાળું એક અનૌપચારિક ગઠબંધન છે. આમાં એવા દેશો અને સંગઠનો સામેલ છે જે અમેરિકા અને ઇઝરાયલના વિરોધમાં ઊભા હોવાનું મનાય છે. આ ગઠબંધનનો હેતુ મધ્ય-પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઇઝરાયલના પ્રભાવને પડકારવાનો છે.
આમાં મુખ્યત્વે ઈરાન ઉપરાંત હમાસ (ગાઝા), હિઝબુલ્લાહ (લેબનોન), હુતી વિદ્રોહીઓ (યમન) અને અગાઉ સીરિયાની સરકાર સામેલ રહી છે. ઈરાન આ જૂથોને રાજકીય સમર્થન સાથે હથિયારો, તાલીમ અને આર્થિક મદદ પણ આપતું રહ્યું છે.
ભારતની એડવાઇઝરી- બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળો
ભારત સરકારે ઈરાનમાં ચાલી રહેલા હિંસક પ્રદર્શનોને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાના નાગરિકોને ત્યાં બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવાની સલાહ આપી છે.
વિદેશ મંત્રાલયે સોમવારે આ એડવાઇઝરી જારી કરી. વિદેશ મંત્રાલયે એમ પણ જણાવ્યું કે જે ભારતીય નાગરિકો ઈરાનમાં રેસિડેન્ટ વિઝા પર રહી રહ્યા છે અને અત્યાર સુધી દૂતાવાસમાં રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યું નથી, તેઓ વહેલી તકે રજીસ્ટ્રેશન કરાવે.
ખામેની 35 વર્ષથી ઈરાનની સર્વોચ્ચ સત્તા પર છે
આયતુલ્લાહ અલી ખામેની 1989માં રૂહોલ્લાહ ખુમૈનીના નિધન પછી ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાના પદ પર છે. ઈરાનમાં 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ દરમિયાન, જ્યારે શાહ મોહમ્મદ રઝા પહેલવીને હટાવવામાં આવ્યા ત્યારે ખામેનીએ ક્રાંતિમાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી.
ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી ખામેનીને 1981માં રાષ્ટ્રપતિ બનાવવામાં આવ્યા. તેઓ 8 વર્ષ સુધી આ પદ પર રહ્યા. 1989માં ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર ખુમૈનીના મૃત્યુ પછી તેમને ઉત્તરાધિકારી બનાવવામાં આવ્યા.
BBCના રિપોર્ટ મુજબ અયાતુલ્લા ધર્મગુરુની એક પદવી છે. ઈરાનના ઇસ્લામિક કાયદા મુજબ, સુપ્રીમ લીડર બનવા માટે અયાતુલ્લા હોવું જરૂરી છે.
એટલે કે સુપ્રીમ લીડરનું પદ ફક્ત એક ધાર્મિક નેતાને જ મળી શકે છે. પરંતુ જ્યારે ખામેનીને સુપ્રીમ લીડર બનાવવા માટે કાયદામાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો કારણ કે તેઓ ધાર્મિક નેતા ન હતા.
